ảnh hưởng của pH

Độ pH là một trong những chỉ tiêu rất quan trọng trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm. Đây là yếu tố góp phần quyết định đến sự thành công của vụ nuôi. Khi pH xảy ra biến động, bà con cần hiểu rõ nguyên nhân và cách kiểm soát để tránh rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe tôm và năng suất.

Trong bài viết này, chuyên mục Kiến thức nuôi tôm của AmBio sẽ chia sẻ một số thông tin cơ bản về pH trong ao nuôi, giúp bà con hiểu rõ hơn về chỉ tiêu quan trọng này.

1. Khái niệm về độ pH

Độ pH là thước đo mức độ axit hoặc kiềm của nước. Thang đo pH từ 0 đến 14, với pH = 7 là trung hòa – mức tiêu chuẩn của nước.

Trong ao nuôi tôm:

pH thích hợp: 7,5 – 8,0, không chênh lệch quá 0,5 đơn vị.
Thực tế mô hình nuôi thâm canh hiện nay: pH dao động 7,6 – 8,1, không chênh lệch quá 0,3 đơn vị.

2. Ảnh hưởng của pH đối với ao nuôi tôm

2.1 Đối với hệ sinh thái ao nuôi

pH tăng quá cao làm nước trong, biên độ dao động pH trong ngày lớn, khó gây màu nước. Nguồn nước này không phù hợp nuôi tôm nếu không xử lý kịp thời.
Với ao lót bạt, pH cao gây kết tủa các hợp chất tạo bùn nổi, ảnh hưởng sức khỏe tôm.
Tảo phát triển mạnh làm pH biến động, kéo theo môi trường nước bị thay đổi.

2.2 Đối với sức khỏe tôm

Ngưỡng pH phù hợp với tôm là 7,5 – 8,5. Khi pH vượt ngưỡng, tôm sẽ gặp nhiều rủi ro:

Chậm lột xác, suy giảm miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm bệnh (đặc biệt do vi khuẩn Vibrio spp).
Mất cân bằng áp suất thẩm thấu.
Trao đổi khí tại mang giảm.
Chuyển hóa dinh dưỡng không ổn định.
Tôm chậm lớn, còi cọc, hệ miễn dịch yếu.
Tăng độc tính các khí NH3, NO2, H2S… gây hại cho tôm.
Gây thiệt hại nhanh chóng về kinh tế.

3. Nguyên nhân làm pH biến động

Một số nguyên nhân phổ biến gồm:

Khu vực đất phèn làm pH giảm vì hàm lượng axit cao. Quá trình oxy hóa pyrit tạo nhiều ion H+, gây giảm pH và ảnh hưởng nước ao.
Mưa nhiều làm pH giảm do nước mưa có tính axit, rửa trôi phèn xuống ao.
Tảo quang hợp: ban ngày hút CO2, ban đêm thải CO2 khiến pH dao động lớn trong ngày.
Đất và nước ao chứa CO2 và kim loại nặng làm pH giảm.
Phản ứng nitrat hóa NH4+/NH3 làm giảm độ kiềm, kéo pH xuống.
Ao lâu ngày không thay nước, vệ sinh kém, oxy thấp… cũng khiến pH thay đổi.

4. Hậu quả khi pH mất ổn định

pH thấp: tôm mềm vỏ, giảm trao đổi chất, mất khoáng dự trữ, nguy cơ chết hàng loạt.
pH quá cao: tăng đột ngột trao đổi chất khiến tôm không kịp thích ứng, dễ bệnh, suy giảm đề kháng và chết.