Trong nuôi trồng thủy sản, nhiệt độ nước là yếu tố môi trường quan trọng nhất ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh trưởng, phát triển và tỷ lệ sống của tôm. Mỗi giai đoạn phát triển, tôm có nhu cầu nhiệt độ khác nhau. Nếu vượt quá ngưỡng thích hợp, tôm dễ bị stress, chậm lớn, thậm chí chết hàng loạt.
Nhiệt độ thích hợp cho tôm thẻ chân trắng
Theo các nghiên cứu, tôm thẻ chân trắng phát triển tốt nhất trong khoảng 23 – 30°C, đặc biệt tối ưu ở 28 – 30°C.
- Tôm nhỏ (khoảng 1g) phát triển nhanh hơn trong nước ấm ở mức 30°C.
- Tôm lớn (12 – 18g) tăng trưởng tốt nhất ở khoảng 27°C.
- Nếu nhiệt độ xuống dưới 15°C hoặc vượt quá 33°C trong 24 giờ, tôm sẽ chết.
- Trong khoảng 15 – 22°C hoặc 30 – 33°C, tôm dễ bị ngạt do trao đổi oxy kém.
1. Nhiệt độ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng thức ăn
Tôm là loài biến nhiệt, thân nhiệt thay đổi theo môi trường. Khi nhiệt độ tăng cao:
- Quá trình trao đổi chất và hô hấp tăng nhanh, tôm ăn nhiều và tiêu hóa nhanh hơn.
- Tuy nhiên, enzyme tiêu hóa có giới hạn nên khả năng hấp thụ dinh dưỡng giảm, hiệu quả sử dụng thức ăn thấp.
- Thức ăn dư thừa phân hủy nhanh dưới nhiệt độ cao, gây thiếu oxy cục bộ ở đáy ao, sinh ra khí độc (H2S) và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
- Nhiệt độ > 32°C khiến tôm bị stress, giảm sức đề kháng, dễ nhiễm bệnh do vi khuẩn và virus trong nước.
Ngược lại, khi nhiệt độ giảm thấp (do mưa, gió mùa):
- Quá trình trao đổi chất chậm lại, tôm giảm ăn, thời gian lột xác kéo dài.
- Tôm non và tôm giống dễ bỏ ăn và chết.
- Tôm thường di chuyển xuống đáy để tránh lạnh, làm tăng nguy cơ nhiễm khí độc và nấm.
Điều này cho thấy tôm chỉ hấp thụ thức ăn hiệu quả trong ngưỡng nhiệt độ phù hợp, vì vậy người nuôi cần có biện pháp điều chỉnh nhiệt độ ao nuôi hợp lý.
2. Ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống
Một nghiên cứu của Chalor Limsuwan và cộng sự (2012) tại Đại học Kasetsart, Thái Lan đã chỉ ra rằng:
- Ở 33°C, tôm ăn nhiều hơn 36,5% so với ở 29°C.
- Tốc độ tăng trưởng ở 29°C và 33°C gần như tương đương, nhưng ở 33°C tỷ lệ sống thấp hơn do chất lượng nước giảm (tăng nitơ-ammoniac và nitrit).
- Hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) ở 33°C cao nhất do tỷ lệ sống thấp.
Nghiên cứu tại Quảng Đông, Trung Quốc cũng cho thấy:
- Ở mức nhiệt trung bình 30,5 – 33,2°C, tôm tiêu thụ thức ăn cao hơn 30% so với bình thường sau 21 – 40 ngày nuôi.
- Tuy nhiên, nhiệt độ cao làm giảm chất lượng nước, tảo chết nhiều, oxy hòa tan giảm, gây bất lợi cho tôm.
3. Nhiệt độ và hiện tượng tôm bị đục cơ
Hiện tượng tôm cong thân, đục cơ thường xảy ra khi:
- Dùng nhá hoặc vó kiểm tra tôm giữa trưa nắng, tôm bị sốc nhiệt, cong thân và cơ trắng đục, nhiều con chết sau khi thả lại ao.
- Người nuôi tắt quạt khí rồi bật lại đột ngột khiến tôm nhảy lên mặt nước, dễ bị cong thân.
- Ao nuôi có mật độ tảo giáp cao làm tôm yếu, dễ bị tác động bởi nhiệt độ cao.
Biện pháp phòng tránh: không kiểm tra tôm lúc nắng nóng, luôn duy trì ít nhất một dàn quạt khí hoạt động, kể cả khi cho tôm ăn.
4. Ứng dụng nhiệt độ trong nuôi tôm
- Trong ao ương, nhiệt độ thích hợp nhất cho tôm là 30 ± 1°C.
- Ở mức này, tôm ăn bình thường và phát triển ổn định.
- Nếu nhiệt độ thấp hơn, tôm ăn ít, phát triển chậm.
- Nếu nhiệt độ cao đến 33°C, tôm ăn nhiều và lớn nhanh nhưng cơ thể yếu, đồng thời vi khuẩn Vibrio phát triển mạnh, khó kiểm soát.
Kết luận
Nhiệt độ nước ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng, phát triển, hiệu quả sử dụng thức ăn và tỷ lệ sống của tôm. Người nuôi cần duy trì nhiệt độ ao nuôi trong khoảng thích hợp, tránh biến động quá lớn để đảm bảo đàn tôm khỏe mạnh, giảm rủi ro dịch bệnh và tăng năng suất.
Bà con nên thường xuyên theo dõi nhiệt độ nước, kết hợp hệ thống quạt khí, mái che hoặc biện pháp kỹ thuật khác để ổn định môi trường ao nuôi.
